صورت سود و زیان چیست؟

نویسنده :تیم محتوا
انتشار :1401/02/27
زمان مطالعه :7 دقیقه
دسته‌بندی :تجزیه و تحلیل
صورت سود و زیان چیست؟

در مقاله «صورت‌های مالی شرکت‌ها چیست؟» توضیح دادیم که صورت سود و زیان یک از صورت‌های مالی مهم شرکت‌ها است که گزارش کاملی از میزان سود و زیان یک شرکت را مدت زمان مشخصی نشان می‌دهد. صورت سود و زیان یکی از 4 صورت مالی مهم در حسابداری است. ترازنامه، صورت تغییرات در حقوق مالکانه و صورت جریان‌های نقدی از دیگر صورت‌های مالی است. صورت سود و زیان گزارشی است که نشان می‌دهد فعالیت فعلی شرکت براساس سود و زیانی که کسب کرده است، چه نتیجه‌ای داشته است. 

صورت سود و زیان یا Income Statement، گزارشی است از میزان درآمد، بهای تمام شده کالاهای فروخته شده، سود یا زیان ناخالص، هزینه‌های فروش و اداری سایر درآمدها و هزینه‌های غیرعملیاتی، مالیات پرداخت شده و سود و زیان خالص در دور زمانی مشخص مانند سه ماهه، 6 ماهه یا یک سال تهیه می‌شود. 

صورت سود و زیان بر مبنای حسابداری تعهدی تهیه می‌شود. در حسابداری تعهدی درآمدها زمانی شناسایی می‌شود که تحقق یافته باشد؛ بدین معنی که باید وجه نقد دریافت شود تا درآمد به صورت تحقق یافته ثبت شود. همچنین در مورد هزینه هم باید هزینه پرداخت شده یا تحقق یافته باشد تا به عنوان هزینه ثبت شوند.

شرکت‌ها در بازه‌های زمانی مشخص شده صورت سود و زیان را همراه با سایر صورت‌های مالی منتشر می‌کنند و به اطلاع عموم می‌رسانند. هدف از انتشار این اطلاعات، آگاهی افراد از نتیجه فعالیت یک کسب و کار است. همچنین با مقایسه صورت‌های  سود و زیان سال‌های مختلف، می‌توان تغییرات در درآمد فروش، تغییر در حاشیه سود، افزایش یا کاهش سود خالص، سود عملیاتی و سود ناخالص را اندازه‌گیری کرد. همچنین می‌توان میزان سودآوری شرکت را با سایر شرکت‌های هم صنعت یا مشابه مقایسه کرد.

تهیه و تنظیم صورت سود و زیان

صورت مالی سود و زیان به دو مدل تک مرحله‌ای و چند مرحله‌ای تهیه و تنظیم می‌شود.

روش تک مرحله‌ای: در روش تک مرحله‌ای، در صورت سود و زیان ابتدا همه درآمدها آورده می‌شود، سپس همه هزینه‌ها به زیر آن اضافه می‌شود. در ادامه از تفاضل درآمدها و هزینه‌ها، سود یا زیان شرکت قبل از کسر مالیات به دست می‌آید.

روش چند مرحله‌ای: در روش چند مرحله‌ای، ابتدا درآمدهای عملیاتی سپس هزینه‌های عملیاتی درج می‌شود. در مرحله بعد درآمدهای غیرعملیاتی و سپس هزینه‌های غیرعملیاتی آورده می‌شود. نتیجه تفاضل این دو مرحله سود و زیان قبل از مالیات است.

اقلام صورت سود و زیان

1- درآمد یا میزان فروش

کالاها یا خدماتی که شرکت تولید می‌کند در صورت فروش به عنوان درآمد حساب می‌شود. این درآمد ناخالص است. در صورتی که شرکت از چند کسب و کار درآمد داشته باشد، مجموع درآمدها در نظر گرفته می‌شود.

2- بهای تمام شده کالای فروش رفته یا هزینه‌های فروش

بهای تمام شده کالای فروش رفته همه هزینه‌هایی است که برای تولید آن کالا صرف شده است. هزینه فروش برابر است با مجموع موجودی در ابتدای دوره به اضافه خرید در طول دوره منهای موجودی در انتهای دوره.

3- سایر درآمدها

سایر درآمدها عبارت است درآمدهای فرعی که شرکت در طول فعالیت خود دارد.

4- هزینه‌های توزیع و فروش

هزینه‌های توزیع و فروش شامل هزینه‌های ایجاد شده برای ارائه کالا به مشتری است مانند هزینه‌های نقل و انتقال محصول یا هزینه‌های بازاریابی. 

5- هزینه‌های اداری

هزینه‌های اداری شرکت هزینه‌هایی هستند که به طور مستقیم در تولید محصول یا خدمات دخیل نیستند. مانند هزینه‌های مدیریت و پشتیبانی، هزینه‌های عمومی و اداری شامل هزینه‌های بخش فروش، خدمات اداری و عمومی، حقوق و دستمزد کارکنان غیرتولیدی، هزینه‌های جاری مانند بیمه و ... .

6- سایر هزینه‌ها

سایز هزینه‌ها شامل هزینه‌هایی می‌شود که در بخش هزینه آورده نمی‌شود. مانند هزینه‌های مرتبط با فناوری، تحقیق و توسعه، غرامت‌ها، هزینه‌های اخلال در ارزش، سود یا زیان ناشی از فروش سرمایه‌گذاری‌ها با هزینه‌های مرتبط با یک صنعت خاص.

7- هزینه‌های مالی

بهره وام‌های دریافتنی و بهره اوراق بهادار و اوراق قرضه جزو هزینه‌های مالی است.

8- مالیات بر درآمد

هزینه مالیات در طول دوره از سه بخش مالیات برآوردی دوره قبل، مالیات برآورید دوره فعلی و هزینه مالیات معوض تشکیل می‌شود.

9- هزینه استهلاک در صورت سود و زیان

هزینه استهلاک هزینه غیرنقدی است که در صورت سود و زیان آورده می‌شود. دلیل استفاده از استهلاک، مالیات است که از کسر استهلاک از سود خالص، مالیات کاهش می‌یابد. استهلاک کاهش ارزش دارایی‌های غیرجاری و بلندمدت شرکت مانند ساختمان، تجهیزات، وسائل نقلیه و ... است.

نمونه ای از یک صورت سود و زیان برای شرکت فولاد گستران کرمانشاه که یکی از زیرمجموعه‌های شرکت فولاد ایران، در شکل زیر قابل مشاهده است:

صورت سود و زیان جامع

یکی دیگر از صورت‌های مهم دیگر صورت سود و زیان جامع است. در صورت سود و زیان جامه همه هزینه‌ها و درآمدهای شناسایی شده به تفکیک اجزای تشکیل دهنده آن نشان داده می‌شود. هدف از صورت سود و زیان جامع ارائه همه درآمدها و هزینه‌های شناسایی شده در یک دوره مالی است. درآمدها و هزینه‌های شناسایی شده شامل موارد تحقق یافته و تحقق نیافته می‌شود. سود یا زیان خالص دوره مالی اولین مورد در صورت سود و زیان جامع است. 

موارد دیگری که در صورت سود و زیان جامع به عنوان درآمدها و هزینه‌های شناسایی شده است عبارت است از:

  • درآمدها و هزینه‌های تحقق نیافته ناشی از تغییرات ارزش دارایی‌ها و بدهی‌ها مانند درآمدها و هزینه‌های ناشی از تجدید ارزیابی دارایی‌های ثابت و مشهود
  • درآمدها و هزینه‌هایی که براساس استاندارهای حسابداری در حقوق صاحبان سرمایه لحاظ می‌شود.

صورت سود و زیان جامع شرکت فولاد گستران کرمانشاه در زیر آمده است:

برای مشاهده صورت‌های مالی شرکت‌ها همان طور که قبل هم گفتیم باید به سایت کدال مراجعه کنید.

کلام آخر

صورت سود و زیان یکی از صورت‌های مالی و مهم شرکت‌ها به حساب می‌آید که نتیجه عملکرد شرکت را براساس درآمدها و هزینه‌هایی که داشته است و به صورت سود یا زیان خالص نشان می‌دهد. صورت سود و زیان وضعیت سوددهی شرکت را در یک دوره زمانی مشخص تعیین می‌کند اما ترازنامه عملکرد شرکت و وضعیت مالی آن را نشان می‌دهد. برای فعالان بازار بورس و تحلیلگران سهام، صورت‌های مالی یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحلیلی به حساب می‌آید که باید مورد توجه قرار گیرد.