صندوق‌های بازارگردانی چیست؟

نویسنده :تیم محتوا
انتشار :1400/07/25
زمان مطالعه :7 دقیقه
دسته‌بندی :بورس و سرمایه‌گذاری
صندوق‌های بازارگردانی چیست؟

بازار بورس و سهام همانند سایر بازارها دچار بحران و التهاب می‌شود که ممکن است در روند معاملات اشکال ایجاد کرده و صف‌های خرید یا فروش غیرمعمول تشکیل شود. این بحران‌ها و التهابات می‌تواند وضعیت بازار را نامتعادل ساخته و سرمایه‌گذاران را سرگردان کند. برای جلوگیری از به وجود آمدن چنین مشکلاتی و جلوگیری از گسترده شدن بحران‌ها اقدامات مختلفی اتخاد می‌شود. نهادهای ناظر بازار با بررسی وضعیت و گزینه‌های موجود، اقدامات برای کنترل بازار و روند معاملات را درنظر گرفته و در زمان مناسب از آن‌ها استفاده می‌کنند. صندوق‌های بازارگردانی یکی از مواردی است که برای جلوگیری از بروز بحران در بازار بورس از آن‌ها استفاده می‌شود.

صندوق‌های بازارگردانی

استفاده از ساختار صندوق‌های سرمایه‌گذاری جهت انجام عملیات بازارگردانی در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۳۹۳ به تصویب هیأت ‌مدیرۀ‌ سازمان بورس و اوراق بهادار رسید. صندوق‌های بازارگردانی با در اختیار داشتن سهام شرکت‌هایی که در بازار سرمایه فعال هستند، و با هدف بازارگردانی مجموعه‌ای از سهام تعیین شده، امکان خرید و فروش در بازار را امکان‌پذیر می‌کنند. هدف از ایجاد این صندوق‌ها متعادل نگاه داشتن ارزش سهام و جلوگیری از ایجاد صف‌های خرید یا فروش غیرمعمول و طولانی است. 

عملیات بازارگردانی توسط این صندوق‌ها، با هدف کمک به افزایش نقدشوندگی و تنظیم عرضه و تقاضای اوراق بهادار قابل معامله در بورس، صورت می‌گیرد.

بسیاری از شرکت‌ها با ایجاد صندوق بازارگردانی به عنوان یکی از ابزارهای نوین مالی سعی در حفظ ارزش سهام خود دارند. به عنوان مثال برخی بانک‌ها با ایجاد صندوق‌های بازارگردانی، شرایط عرضه سهام خود در بازار سرمایه را مدیریت و کنترل می‌کنند. 

آنچه که در صندوق‌های بازارگردانی اهمیت دارد این است که سرمایه‌گذاران حقوقی، سهامداران اصلی این صندوق‌ها هستند و مهم‌ترین وظیفه آن‌ها متعادل نگاه داشتن وضعیت بازار سهام است.

صندوق‌های بازارگردانی به غیر از سهام و حق تقدم خرید سهام موضوع بازارگردانی، در سایر سهام و حق تقدم خرید سهام، سرمایه‌گذاری نمی‌کنند.

انواع صندوق‌های بازارگردانی

صندوق‌های بازارگردانی موجود در بازار دارای واحدهای عادی و ممتاز هستند. واحدهای ممتاز صندوق به صورت معمول در اختیار مؤسسین صندوق بوده و دارندگان واحدهای ممتاز دارای حق حضور در مجمع و حق رأی برای دادن نظر در خصوص موضوعات مهم هستند. دارندگان واحدهای عادی نیز در سود و زیان صندوق سهیم می‌شوند. سرمایه‌گذاران خرد و حقیقی می‌توانند با خرید واحدهای صندوق‌های بازارگردانی از جمله سرمایه‌گذاران عادی این صندوق‌ها باشند. 

مزایای صندوق های بازارگردانی

سازمان بورس به منظور حفظ تعادل در بازار، شرایط ویژه‌ای برای این صندوق‌ها از جمله تخفیف در کارمزد معاملات در نظر گرفته است. به صورت کلی 6 مزیت اصلی برای صندوق‌های بازارگردانی وجود دارد که عبارت است از: 

  1. کاهش کارمزد و هزینه‌های معاملاتی صندوق 
  2. کاهش محدودیت‌های اعطای اعتباردهی و تسهیلات به صندوق
  3.  در اختیار قرار دادن ایستگاه معاملاتی برای انجام معاملات 
  4. داشتن مجوز معامله‌گری و بازارگردانی
  5. عضویت در اتاق پایاپای شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و تسویه وجوه
  6. ممنوعیت از پرداخت مالیات مقطوع نیم درصد

آنچه در خصوص صندوق‌های بازارگردانی مورد توجه قرار می‌گیرد آن است که در کارمزد معاملات این صندوق‌ها 80 درصد تخفیف در نظر گرفته می‌شود. به عبارتی سقف کارمزدهای شرکت بورس اوراق بهادار تهران، شرکت فرابورس ایران، شرکت مدیریت فناوری بورس تهران و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه از معاملات صندوق بازارگردانی، ۲۰ درصد سقف معاملات معمول اوراق بهادار در هر معامله است.

چگونگی تشکیل و فعالیت صندوق‌های بازارگردانی

صندوق‌های سرمایه‌گذاری تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار بوده و به عنوان شخصیت حقوقی توسط نهادهای مالی دارای مجوز سبدگردانی، تأسیس می‌شوند. ارکان صندوق‌های بازارگردانی شامل مدیر صندوق، متولی و حسابرس شده و شرکت های تامین سرمایه، سبدگردان و مشاور سرمایه‌گذاری مجاز به تصدی سمت مدیریت صندوق‌های سرمایه‌گذاری اختصاصی بازارگردانی هستند.

بر اساس آنچه در اساسنامه و امیدنامه این صندوق‌ها آمده، صندوق‌های بازارگردانی می‌توانند سرمایه سرمایه‌گذاران را در سبد متنوعی از سهام، اوراق با درآمد ثابت و یا سپرده‌های بانکی با نرخ ترجیحی سرمایه‌گذاری کنند. 

هدف اصلی صندوق‌های اختصاص بازارگردانی کسب سود نبوده بلکه ایفای تعهدات بازارگردانی سهم در چارچوب اساسنامه صندوق است. 

در این صندوق‌ها مدیر صندوق به عنوان یک شخص حقوقی انجام امور اجرایی صندوق را بر عهده داشته و متولی صندوق نیز نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات و همچنین اطمینان از رعایت حقوق سرمایه‌گذاران صندوق را بر عهده دارد؛ حسابرس صندوق نیز به حساب صورت‌های مالی صندوق رسیدگی می‌کند. 

این صندوق‌ها با ارائه گزارشات روزانه و فصلی، اهم فعالیت‌های خود را در راستای اصل شفاف‌سازی اطلاعاتی، در اختیار عموم سرمایه‌گذاران قرار می‌دهند.

فهرست صندوق های بازارگردانی در بازار بورس ایران

هم اکنون حدود 60 صندوق در بازار سرمایه ایران فعالیت دارند که حوزه تخصصی فعالیت آن‌ها بازارگردانی است.

با مراجعه به سایت مرکز پردازش اطلاعات مالی ایران که پیشتر در خصوص آن توضیح داده‌ایم، می‌توان لیست دقیقی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری بازارگردانی به دست آورد. 

همچنین نهادهای مالی که متقاضی تاسیس صندوق های بازارگردانی هستند حداقل به ۵۰ میلیارد ریال سرمایه نیاز داشته و باید با ارسال فرم به سازمان بورس و اوراق بهادار برای دریافت موافقتنامه اصولی اقدام کنند.

صندوق‌های بازارگردانی با ایجاد ثبات و امنیت اقتصادی در بازار سرمایه، شرایط را برای فعالیت سرمایه‌گذاران حقیقی و خرد آماده می‌سازند. در واقع صندوق‌های بازارگردانی شرایط را به نحوی هموار می‌سازند تا سرمایه‌گذاران نگران فعالیت در بازار سرمایه نباشند. همچنین امکان سرمایه‌گذاری سرمایه‌گذاران حقیقی با خرید واحدهای این صندوق‌ها امکان‌پذیر است. 

بسیاری از فعالان بورسی معتقدند اگر بازارگردانان و صندوق‌های بازارگردانی به درستی وظایف خویش را انجام دهند، التهابات و نوسانات موجود در بازار سرمایه برچیده می‌شود. 

مطالب مرتبط