سهام عدالت چیست؟

نویسنده :تیم محتوا
انتشار :1400/06/30
زمان مطالعه :8 دقیقه
دسته‌بندی :بورس و سرمایه‌گذاری
سهام عدالت چیست؟

در راستای اجرای اصل 44 قانون اساسی و واگذاری مدیریت بخشی از صنایع استراتژیک و مادر از سوی دولت به بخش خصوصی، موضوع سهام عدالت جان گرفت. در راستای همین جا به جایی مقرر شد مردم سهامدار شرکت‌هایی باشند که مدیریت آن‌ها از سوی دولت به بخش خصوصی سپرده می‌شود. بر اساس بررسی‌های اولیه، بالغ بر 49 میلیون نفر می‌توانستند برای دریافت سهام عدالت ثبت‌نام کنند. در این نوشتار در خصوص سهام عدالت، وضعیت حال حاضر آن و نحوه خرید و فروش این سهام خواهیم گفت. 

سهام عدالت

سهام عدالت یک سبد سهامی از سهام بالغ بر 49 شرکت و یا کارخانه را شامل می‌شود. افرادی که سهام عدالت را دارا هستند در واقع سهامدار این شرکت‌ها بوده و در سود و زیان شرکت‌ها سهیم هستند. مشمولین سهام عدالت در مقاطع گذشته بر اساس مصوبات ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت مشخص و سهام عدالت به آن‌ها تخصیص داده شد. به تازگی نیز مقرر شده این امکان برای افراد جامانده از دریافت سهام عدالت ایجاد شود تا برای گرفتن سهام عدالت خود اقدام کنند. بر اساس اطلاعیه‌های منتشر شده از سوی دولت، افرادی که سهام عدالت دارند می‌توانند به ازای هر برگ سهام عدالت خود، کارت اعتباری سهام عدالت یا وام دریافت کنند. 

فرایند ایجاد سهام عدالت

بحث سهام عدالت همزمان با بحث واگذاری مدیریت بخش‌های دولتی به بخش خصوصی قوت گرفت. بر همین اساس در سال 1385 و بر مبنای اصل 144 قانونی اساسی، ۸۰ درصد سهام کارخانه‌ها و بنگاه‌های دولتی به بخش خصوصی سپرده شد و مقرر شد در راستای طرح سهام عدالت، مردم سهامدار اصلی این شرکت‌ها باشند. 

سبد سهام عدالت سهام شرکت‌ها و کارخانه‌های خودروسازی‌، معادن، فولاد، بیمه، بانک، هواپیمایی، کشتیرانی، نیروگاه‌ها، مخابرات و نفت گاز را شامل شده و دارندگان سهام عدالت سهامدار این شرکت‌ها محسوب می‌شوند. 

در همین راستا یک شرکت دولتی به نام شرکت کارگزاری سهام عدالت به عنوان زیر مجموعه‌ سازمان خصوصی‌سازی متولی اصلی کار، و ۳۳۷ شرکت سرمایه‌گذاری و تعاونی عدالت در سطح کشور، مسئولیت امور اجرایی استان‌ها را بر عهده گرفتند. آیین‌نامه اجرایی تخصیص سهام عدالت نیز با هدف گسترش سهم بخش تعاون در افزایش ثروت خانوارهای ایرانی، به تصویب هیئت وزیران رسید و بعد از آن برگه‌های سهام در اختیار مردم قرار گرفت؛ در سال 85، سهام توزیع شده بین مردم دارای ارزش یکسان یک میلیون تومان بود. 

مشمولان سهام عدالت

با توجه به مصوبات ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت و هیات وزیران، در مجموع تعداد ۴۹،۲۲۶،۱۹۳ نفر از آحاد مردم به عنوان مشمولان سهام عدالت شناسایی شدند.

مشمولان بر حسب میزان درآمد دهک‌بندی شده تا به هر دهک، میزان خاصی سهم اختصاص داده شود. 

  • مددجویان کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی
  • روستاییان و عشایر
  • کارگران فصلی ساختمانی
  • گروه‌های کم‌جمعیت مانند خبرنگاران، زنان سرپرست خانوار، طلاب، خادمان مساجد و ...
  • کارمندان و بازنشستگان دولتی، دستگاه‌های عمومی و بازنشستگان کشوری و لشکری

برخی از این افراد طی این سال‌ها با حضور در شرکت های تعاونی ثبت نام خود را تکمیل کرده و عضو این شرکت‌های تعاونی شدند.

آن دسته از افرادی نیز که طی این سال‌ها اقدام به ثبت‌نام نکرده و مشمول طرح سهام عدالت نشدند بر اساس زمزمه‌های به گوش رسیده از مجلس، امسال این امکان برایشان فراهم خواهد بود. اگرچه قرار بود دهک‌های کم‌برخوردار هدف اصلی اجرای طرح باشند اما با توجه به آنکه امکان شناسایی دقیق این دهک‌ها وجود نداشت اجرای طرح به درستی فراهم نشد. 

پرداخت سود سهام عدالت

در راستای طرح سهام عدالت، دولت مدیریت سهام افراد را به شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی سپرد تا این شرکت‌ها پس از انجام معامله با این سهام در بازار سرمایه، سود سالیانه را به حساب شخص دارنده آن واریز کنند.این سود به صورت سالیانه پس از برگزاری مجامع عمومی شرکت‌های سرمایه‌پذیر مشخص و بین مشمولین پرداخت می‌شود. دارندگان سهام عدالت برای دریافت خدماتی همچون دریافت سود سهام، شرکت در مجامع شرکت‌های سرمایه‌گذاری نیاز است در سامانه سجام ثبت‌نام کرده و احراز هویت شده باشند. 

آزدسازی سهام عدالت و فروش آن

بر مبنای طرح اولیه، مدیریت سهم‌ها به عهده شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی بود اما با دستور رهبری در سال 1399، فرایند آزادسازی آغاز شد تا مردم بتوانند شخصا مدیریت سهام را بر عهده بگیرند. در واقع این امکان برای مشمولین سهام عدالت ایجاد شد تا انتخاب کنند خودشان مدیریت سهم‌ها را به عهده داشته باشند یا شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی.

افرادی که خودشان مسئولیت سهامشان را برعهده گرفته‌اند جهت ثبت سفارش فروش سهام عدالت می‌توانند دو راه را برگزینند. اول آنکه به بانک‌های عامل مراجعه کرده و درخواست فروش خود را به ثبت رسانند و یا آنکه از طریق کارگزاری‌های فعال در بازار سرمایه، مطابق با شرایط مصوب، اقدام کنند.

فروش سهام عدالت در زمان‌هایی امکان‌پذیر است که دولت این اجازه را به سهامداران داده باشد. آن دسته از سهامدارانی نیز که روش مدیریت غیرمستقیم را برای خود برگزیده‌اند هر زمان که اراده کنند می‌توانند با حضور در سایت سامانه سهام عدالت، نحوه مدیریت سهام خود را از غیر مستقیم به مستقیم تغییر دهند تا امکان فروش سهام خود را داشته باشند.

سامانه سهام عدالت

سامانه الکترونیکی سهام عدالت به منظور مشاهده خلاصه وضعیت سهام‌داران سهام عدالت با نام سامانه استعلام و آزادسازی سهام عدالت ایجاد شد و هم اکنون نیز در دسترس است.

البته باید توجه داشت بعد از آزادسازی سهام عدالت، کلیه اطلاعات مربوط به سهامداران سهام عدالت اعم از میزان ارزش دارایی، اطلاعات هویتی، میزان سود دریافتی بابت عملکرد سال مالی 1398 به بعد، اطلاعات بانکی مربوط به شماره شبا و .... به شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه منتقل شد؛ در همین راستا جهت آگاهی اطلاعات فوق باید به لینک سهام عدالت در سایت سجام مراجعه کرد.

علاوه بر این با دانلود اپلیکیشن سهام عدالت می‌توان به راحتی سهام خود را کنترل کرده و از آخرین روند تغییراتی بازار مطلع بود. این اپلیکیشن برای سهامدارانی که روش سهامداری مستقیم را انتخاب کرده‌اند، طراحی شده، و ارزش سهام عدالت را به صورت لحظه‌ای و مطابق با آخرین قیمت بازار معاملاتی بورس نشان می‌دهد.

بالغ بر نیمی از دارندگان سهام عدالت روش مدیریت مستقیم و نیمی نیز روش غیرمستقیم مدیریت بر سهامشان را انتخاب کرده‌اند. 

با توجه به اینکه سهامداران سهام عدالت به منظور مدیریت مستقیم بر سهام خود یا شرکت در مجامع شرکت‌های سرمایه‌گذاری در روش غیرمستقیم، نیاز دارند تا مراحل ثبت‌نام و احراز هویت خود را تکمیل کرده باشند، کارگزاری بانک مسکن در این راستا خدمات مورد نظر را به متقاضیان ارائه می‌کند.