پذیره‌نویسی به چه معنا است؟

نویسنده :تیم محتوا
انتشار :1400/06/09
زمان مطالعه :6 دقیقه
دسته‌بندی :بورس و سرمایه‌گذاری
پذیره‌نویسی به چه معنا است؟

هنگامی که در بازار سرمایه صحبت از پذیره‌نویسی می‌شود به این معناست که سرمایه‌گذاران بر مبنای قرارداد قانونی متعهد می‌شوند تا بخشی از سرمایه مورد نیاز یک شرکت برای فعالیت را تامین کنند. در پذیره‌نویسی بورسی، فرآیند خرید اوراق بهادار مشخص شده و سرمایه‌گذاران به موجب آن سهام‌دار یک شرکت سهامی عام می‌شوند. به عبارت دیگر در هنگام تأسی یک شرکت، افراد می‌توانند در سهام شرکت شریک شوند. برای تأمین نقدینگی از طریق پذیره‌نویسی لازم است شرکت‌ها براساس شرایط خود، اطلاعات و مستندات را آماده کرده و پس از انتخاب بازار مناسب خود، مدارک را به سازمان بورس ارائه دهند. شرکت‌ها می‌توانند از میان بازارهای فرابورس و بورس، بازار موردنظر خود را انتخاب کنند. برای پذیره‌نویسی به طور معمول شرکت‌ها حداکثر تا 1 درصد از سهام خود را برای فروش به بانک ارائه می‌دهند. در این نوشتار در خصوص پذیره‌نویسی در بازار سرمایه، شرایط آن و تفاوت‌هایش با عرضه اولیه سهام بیشتر خواهیم دانست. 

فرآیند پذیره‌نویسی چگونه است؟ 

سرمایه مورد نیاز برای تشکیل یک شرکت سهامی عام باید از جانب موسسان و یا از طرف مردم تعهد شده باشد.

برای انجام پذیره‌نویسی در ابتدا باید طرح آن تهیه و توسط موسسان شرکت امضا شود تا در ادامه به مرجع ثبت شرکت‌ها تحویل داده شود.

مرجع ثبت شرکت‌ها پس از دریافت طرح اساسنامه شرکت، طرح پذیره‌نویسی سهام و تطبیق آن‌ها با قانون، اجازه انتشار اعلامیه پذیره‌نویسی سهام را صادر خواهد کرد.

پس از صدور اجازه از سوی مرجع ثبت شرکت‌ها، طی اعلامیه رسمی از سوی موسسان شرکت در روزنامه، اعلامیه پذیره‌نویسی سهام اعلان عمومی شده تا عموم مردم از آن مطلع شده و امکان پذیره‌نویسی برای تعهد سرمایه شرکت را داشته باشند.

شیوه‌های قانونی پذیره‌نویسی سهام در بازار سرمایه 

شخص در پذیره نویسی سهام متعهد می‌شود مبلغ قید شده در ورقه تعهد سهام را پرداخت کرده تا حق دریافت سهام پس از تشکیل شرکت و استفاده از آن برای پذیره‌نویسی را داشته باشد.

بر اساس لایحه‌های قانونی موجود در پذیره‌نویسی، هر سرمایه‌گذار باید پس از امضای برگه تعهد، حداقل 35 % مبالغ تعهد شده را، به حساب شرکت در شرف تاسیس، واریز کند. 

همچنین به منظور پذیره‌نویسی، سهامداران باید ورقه‌ای به نام ورقه تعهد سهم را امضا کنند.

امضای ورقه تعهد سهم را پذیره‌نویسی می‌گویند. در ورقه تعهد سهم مبلغ واریزی درج شده و یک نسخه از آن به پذیره‌نویس داده می‌شود و یک نسخه نزد شرکت مذکور باقی می‌ماند. 

ورقه تعهد سهم شامل چه مواردی است؟  

ورقه تعهد سهم پس از آنکه به امضای پذیره‌نویس رسید با مهر و امضای بانک به پذیره‌نویس داده می‌شود. در این ورقه اطلاعات ذیل تکمیل شده است. 

  • نام، موضوع، مرکز اصلی و مدت شرکت
  • سرمایه شرکت
  • شماره و تاریخ اجازه انتشار اعلامیه پذیره‌نویسی و مرجع صدور آن
  • تعداد سهامی که مورد تعهد واقع می‌شود، مبلغ اسمی آن و همچنین مبلغی که باید به صورت نقدی در موقع پذیره‌نویسی پرداخت شود
  • نام بانک و شماره‌حسابی که مبلغ لازم توسط پذیره‌نویسان باید به آن حساب پرداخت شود
  • هویت و نشانی کامل پذیره‌نویس
  • درج اینکه پذیره‌نویس متعهد است مبلغ پرداخت‌نشده سهام مورد تعهد را طبق مقررات اساسنامه شرکت تأدیه کند.

انواع روش‌های پذیره‌نویسی

در بازار سرمایه ایران پذیره‌نویسی به دو روش انجام می‌شود. اولین روش تعهد پذیره‌نویسی است. در این روش، علاوه بر ناشر اوراق و خریداران که عموم مردم هستند، شخص سومی وجود دارد که متعهد پذیره‌نویسی است و در صورت به فروش نرفتن اوراق منتشرشده در زمان تعیین شده، ملزم به خرید اوراق است. به این شخص سوم متعهد یا کارگزار گفته می‌شود که پس از خرید اوراق، قیمت‌گذاری اوراق را انجام داده و سهام شرکت رابرای عرضه اولیه معرفی می‌کند. شرکت‌های تأمین سرمایه به طور عمده متعهد پذیره‌نویسی هستند و پس از خرید اوراق، قیمت مورد نظر خود را اعلام می‌کنند.

روش دیگر پذیره‌نویسی بهترین کوشش نام دارد. در این روش شرکت تأمین سرمایه بهترین کوشش خود را برای خرید اوراق شرکت به کار می‌برد اما ممکن است همه اوراق به فروش نرود. برخلاف روش قبل، شرکت تأمین سرمایه الزامی برای خرید همه اوراق شرکت ندارد.

پذیره‌نویسی و عرضه اولیه چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟

پیش از این برایتان از عرضه اولیه و شرایط و ویژگی‌های آن گفته‌ایم که پیشنهاد می‌کنیم با مطالعه این مقاله در خصوص آن بیشتر بدانید. با توجه به اینکه ثبت سفارش در پذیره‌نویسی و عرضه اولیه با یکدیگر شباهت دارد، شاید برایتان این سوال پیش آمده باشد که تفاوت پذیره‌نویسی با عرضه اولیه چیست؟ که در پاسخ باید به تفاوت‌های قیمتی و زمانی این دو مفهوم اشاره کرد.

  1. تفاوت اصلی پذیره‌نویسی و عرضه اولیه را می‌توان در قیمت آن‌ها دانست. هنگامی که در بورس و فرابورس شرکتی سهام خود را برای نخستین بار عرضه می‌کند، برای سهام عرضه شده محدوده قیمتی در نظر گرفته شده که از سوی مقام ناظر اطلاع‌رسانی می‌شود. به عنوان مثال گفته می‌شود عرضه اولیه شرکتی خاص در محدوده قیمتی 4130 تا 4950 ریال عرضه می‌شود. محدوده قیمتی که سرمایه‌گذاران با توجه به آن سفارش‌های خود را در سیستم معاملاتی ثبت می‌کنند اما ثبت سفارش در پذیره‌نویسی در قیمت اسمی سهم یعنی 100 تومان صورت می‌گیرد.
  2. سفارش‌های سرمایه‌گذاران در عرضه‌های اولیه به طور معمول در بازه زمانی 2 ساعته صورت گرفته و در ادامه با توجه به تعداد متقاضیان، تعداد سهام موجود در عرضه اولیه میان سرمایه‌گذاران تقسیم می‌شود اما در پذیره‌نویسی این مهلت زمانی به 30 روز نیز می‌رسد. در واقع ثبت سفارش پذیره‌نویسان در سیستم معاملاتی تا زمانی که تمام اوراق مورد نظر شرکت عرضه شود، ادامه خواهد داشت. ممکن است بازه زمانی عرضه اوراق یک شرکت در پذیره‌نویسی یک تا 30 روز طول بکشد و این بازه زمانی بستگی به استقبال سرمایه‌گذاران دارد.
  3. تفاوت دیگر پذیره‌نویسی و عرضه اولیه را می‌توان موعد معامله‌پذیری سهام در بازار دانست. در عرضه اولیه، درست یک روز بعد از عرضه، نماد شرکت باز شده و با رعایت دامنه نوسانی موجود در بازار امکان معامله شدن دارد اما در پذیره‌نویسی و پس از آنکه اوراق عرضه شده از سوی سرمایه‌گذاران خریداری شد، باید مراحل مربوط ثبت شرکت پیگیری شود تا نماد معاملاتی مذکور در بازار سهام بازگشایی شده و امکان معامله داشته باشد؛ ثبت شرکت می‌تواند حتی تا چندین ماه طول بکشد در حالی‌که در عرضه اولیه یک روز پس از عرضه امکان معامله کردن وجود خواهد داشت.
  4. پذیره‌نویسی سهام شرکت‌ها در آغاز تأسیس شرکت انجام می‌شود و قبل از عرضه اولیه است. به عبارت دیگر در زمان پذیره‌نویسی، شرکت هنوز فعالیت رسمی خود را آغاز نکرده است. اما عرضه اولیه برای شرکت‌هایی است که تأسیس شده و در حال فعالیت هستند اما تاکنون در بازار بورس حضور نداشتند.

قدم به قدم تا سوددهی

لازم نیست اشخاص برای پذیره‌نویسی حق تجارت داشته باشند چراکه پذیره‌نویسی یک عمل تجاری تلقی نمی‌شود. بسیای از سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند در نخستین قدم‌های آغاز به کار یک شرکت، همراه آن شرکت شده تا در آینده، سوددهی و رشد قابل توجه آن شرکت در بازارهای مالی و اقتصادی را تجربه کنند؛ البته این موضوع بستگی به انتخاب درست سرمایه‌گذاران نیز دارد. پذیره‌نویسی در صورتی که به طور کامل انجام شود می‌تواند رشد اقتصادی را در پی داشته باشد و سبب هدایت درست منابع مالی شده و شفافیت را نیز افزایش دهد.