سبدگردانی چیست؟

نویسنده :تیم محتوا
انتشار :1400/05/17
زمان مطالعه :8 دقیقه
دسته‌بندی :بورس و سرمایه‌گذاری
سبدگردانی چیست؟

مدیریت سبد سهام و دارایی‌ها فعالیتی مهم در بازار بورس و سهام است که هم می‌تواند سرمایه شما را چندین برابر کند و هم می‌تواند آن را به صفر برساند. به عبارت دیگر مدیریت سبد سهام هنری است که فرد سرمایه‌گذار باید داشته باشد تا بتواند در زمان درست، دارایی‌های مالی درست را انتخاب کرده و در آن‌ها سرمایه‌گذاری کند. برای اینکه فردی بتواند خود سبد دارایی‌های خود را مدیریت کند، باید اشراف کامل به بازارهای مختلف داشته باشد، زمان کافی به آن اختصاص بدهد و تصمیمات درست را اتخاذ کند. برای همین می‌توان گفت که مدیریت سبد سرمایه کاری زمانبر و پیچیده است که هر فردی نمی‌تواند آن را به دستی انجام دهد. در بازار سرمایه و بورس، افرادی وجود دارند که با تجربه و سابقه بالای فعالیت در بازار بورس و اختصاص زمان زیاد، به مدیریت سبد سهام سایر افراد مشغول هستند. به این افراد سبدگردان گفته می‌شود و به کاری که سبدگردان انجام می‌دهد سبدگردانی می‌گویند. در ادامه درباره سبدگردانی بیشتر توضیح خواهیم داد.

سبدگردان کیست؟ 

همان طور که در بالا بیان کردیم، مدیریت سبد سهام است که می‌تواند ضرر را سود را برای ما به تعیین کند. در صورتی که سرمایه کمی را به سرمایه‌گذاری اختصاص دهیم‌، لازم نیست که دانش بالا یا زمان زیادی را برای این کار داشته باشیم. اما در حالتی که سرمایه قابل توجهی را بخواهیم در دارایی‌های مالی مختلف قرار دهیم، باید بازارهای مالی از جمله بازار بورس، کالا، طلا، ارز، ملک و … را به خوبی شناخته و برای انتخاب این که در هر بخش چه میزان سرمایه اختصاص دهیم، زمان بگذاریم. در صورتی که این دانش کافی و زمان لازم را نداشته باشیم‌ می‌توانیم از افراد خبره و با تجربه بازار کمک بگیریم و سرمایه خود را به آن‌ها بسپاریم. سبدگردان فردی است که سالیان زیادی است در بازارهای مالی فعالیت کرده و فرصت‌های سرمایه‌گذاری و ریسک‌های موجود را به خوبی شناسایی کرده است و در برهه‌های زمانی مختلف می‌تواند بهترین تصمیمات برای سرمایه‌گذاری را بگیرد. با توجه به این که وظیفه سبدگردان رصد همیشگی بازار است، بنابراین همه زمان فعالیت خود را به این کار اختصاص می‌دهد. به طور معمول سبدگردان‌ها در شرکت‌هایی همچون شرکت‌های سبدگردان، تأمین سرمایه، ‌کارگزاری و مشاوره سرمایه‌گذاری که از سازمان بورس مجوز دریافت کرده و تحت نظارت این سازمان فعالیت می‌کنند، حضور دارند و افراد می‌توانند پس از بررسی صحت مدارک آن‌ها، سرمایه خود را به آن‌ها بسپارند. بنابراین سبدگردان فردی حقوقی است که نسبت به خرید یا فروش اوراق بهادار مشتری خود تصمیم‌گیری می‌کند. 

قوانین سبدگردانی چیست؟ 

با توجه به اینکه مجوز سبدگردانی نیاز به ارائه مدارک زیاد و سختیگیرانه از طرف سازمان بورس و اوراق بهادار دارد، سبدگردانی نیز دارای قوانین و ضوابط مشخصی است که شرکت‌ها و سبدگردان‌ها باید آن‌ها را رعایت کنند. این قوانین و مقررات در قالب قرارداد سبدگردانی با سرمایه‌گذاران و مشتریان ارائه می‌شود و سبدگردان ملزم است به آن‌ها پایبند باشد. 

در قرارداد سبدگردانی موارد مانند موارد زیر قید می‌شود:

  • موضوع قرارداد
  • مدت قرارداد
  • سرمایه اولیه مشتری
  • کارمزد سبدگردان و هزینه‌های مشتری
  • اهداف و اصول سبد
  • محدودیت‌ها
  • نحوه گزارش‌دهی و نرم‌افزار سبد
  • حقوق و مزایای متعلق به اوراق بهادار (همانند سود سهام، سهام جایزه، حق تقدم و …)
  • وجوه بلااستفاده
  • قوانین واریز و برداشت وجه مشتری
  • تخلفات و اختلافات
  • فسخ؛ انفساخ و تمدید قرارداد
  • ضمانت‌های اجرا

کد بورس سبدگردانی چیست؟ 

وقتی یک سرمایه‌گذار اختیار سرمایه خود را در اختیار سبدگردان قرار می‌دهد، از طریق شرکت سپرده‌گذاری مرکزی برای او کد بورسی سبدگردانی تعریف می‌شود که تنها مختص به اوست. کد سبدگردانی همانند کد بورسی برای هر شخص یکتا است.

آورده سرمایه‌گذار چیست؟ 

وقتی یک سرمایه‌گذار قرارداد سبدگردانی را امضا می‌کند به این معناست که حداقل رقم مذکور در بند قرارداد را سرمایه‌گذاری خواهد کرد. به عنوان مثال اگر در مفاد قرارداد حداقل مبلغ سرمایه‌گذاری 5 میلیارد تومان باشد، سرمایه‌گذار باید تا حداقل همان میزان سرمایه‌گذاری می‌کند. آورده یک سرمایه‌گذار می‌تواند بیشتر از این مبلغ حداقلی نیز باشد. در طول زمان سبدگردانی در صورتی که سبدگردان اجازه برداشت وجه را داده باشد، سرمایه‌گذار می‌تواند در صورت نیاز وجه برداشت کند و یا سرمایه خود را افزایش دهد. 

محدودیت‌های معاملاتی سبدگردانی چیست؟ 

یک سرمایه‌گذار می‌تواند برای سبدگردان خود محدودیت‌های معاملاتی در نظر بگیرد. به عنوان مثال می‌تواند در قرارداد خود حد و حدود اختیارات سبدگردان را مشخص کند و به او اجازه ندهد که در معاملات خاصی ورود پیدا کند. برخی سرمایه‌گذاران که به صورت تخصصی در یک صنعت خاص فعالیت دارند به سبدگردان خود اجازه سبدگردانی در آن مورد را نداده و برایش محدودیت معاملاتی در صنعت مذکور را تعیین می‌کنند. به عبارت دیگر سرمایه‌گذار می‌تواند بر پرتفوی خود اعمال اختیار داشته باشد و نظرات و تصمیمات خودرا به سبدگردان اراده دهد. سبدگردان نیز با تجربه و سابقه خود به سرمایه‌گذار مشاوره داده و با مشارکت هم و اعمال نظر سرمایه‌گذار، بهترین تصمیم را می‌گیرند.

اوراق موجود در سبد سبدگردان‌ها 

سبدگردان‌ها در صورتی که با محدودیت معاملاتی از سوی سرمایه‌گذار خود مواجه نشده باشند می‌توانند نسبت به خرید یا فروش دارایی‌های زیر اقدام کنند:

  • اوراق بهادار قابل معامله در بورس اوراق بهادار تهران بجز اوراق مشتقه
  • اوراق بهادار قابل معامله در بازار فرابورس ایران بجز اوراق مشتقه
  • واحد‌های سرمایه‌گذاری انواع صندوق‌های سرمایه گذاری مجوز گرفته از بورس
  • قرارداد‌های آتی قابل معامله در بورس و فرابورس ایران
  • اختیار معامله (آپشن) قابل معامله در بورس و فرابورس ایران
  • اوراق بهادار ناشران ایرانی (دولتی و غیردولتی) پذیرفته‌نشده در بورس و فرابورس ایران
  • انواع حساب‌های سپرده سرمایه‌گذاری در بانک‌های ایرانی به شرط نام‌بردن از ارزی یا ریالی بودن آن

گزارش‌دهی به سرمایه‌گذار 

سرمایه‌گذاران می‌توانند هر زمانی که تمایل داشته باشند از سبد دارایی‌های خود مطلع شوند و از سبدگردان گزارش درخواست کنند. در نرم‌افزارهای رسمی سبدگردانی، آماری از میزان بازدهی سبد و جزئیات معاملات سبد برای ارائه به مشتری وجود دارد. این گزارش‌دهی کمک می‌کند سرمایه‌گذار با خیال آسوده‌تری سرمایه‌گذاری کرده و به سبدگردان خود اعتماد کند. 

آیا سبدگردان سود دریافت می‌کند؟ 

عده‌ای از خود می‌پرسند چرا باید سرمایه خود را در اختیار یک سبدگردان قرار دهند و آیا اصلا در قبال این کار باید به او پولی پرداخت کنند یا خیر؟ در پاسخ به این سؤال می‌توان گفت سبدگردانان تنها در صورتی که بتوانند سودی بالاتر از سود مصوب بانکی برای سرمایه‌گذار رقم بزنند، امکان دریافت کارمزد دارند. همین موضوع سبب می‌شود سبدگردانان تمام تلاش خود را برای افزایش سود و سرمایه مشتریان خود داشته باشند. برای مثال در صورتی که سود بانکی 20 درصد باشد، سبدگردان تا 20 درصد از سود پرتفوی را به مشتری می‌دهد و در صورتی که بیش از این میزان سود کسب کند، درصدی از آن را به عنوان کارمزد برداشته و باقی آن را به عنوان سود به مشتری می‌دهد. بدینگونه میان سرمایه‌گذار و سبدگردان تضاد منافعی وجود ندارد و تلاش سبدگردان برای بالا بردن بازدهی سبد، سود خود او نیز افزایش خواهد یافت.

کارمزد سبدگردانی چقدر است؟ 

بازدهی کسب شده سبدگردان میزان کارمزد آن‌ها را تعیین می‌کند. کارمزد سبدگردان درصدی از سود مازاد بر نرخ سود سپرده کوتاه مدت بانکی خواهد بود. نکته قابل توجه در تعیین کارمزد سبدگردان این است که هرچه حجم آورده سرمایه‌گذار بیشتر باشد، یک سبدگردان با کارمزد کمتری برای او سبدگردانی می‌کند. 

سبدگردان خوب چه سبدگردانی است؟ 

با توجه به اینکه سبدگردانان مسئولیت مدیریت سرمایه افراد را برعهده می‌گیرند باید انتخاب سبدگردان با دقت انجام شود. وضعیت شرکت سبدگردان و عملکرد آن در طول سال‌ها، سابقه فرد در سبدگردانی، خوشنامی او و میزان منابع در اختیار، از جمله مواردی است که می‌تواند ما را در انتخاب یک سبدگردان خوب یاری کند. بنابراین بدون توجه به شایعات و مشورت سایرین، سرمایه‌گذار خود باید بررسی‌های لازم را انجام داده تا بتواند بهترین سبدگردان را بر اساس اهداف و انتظارات خود انتخاب کند. 

نظارت بر عملیات سبدگردانی 

هر سرمایه‌گذار دارای یک سبد یا پرتفوی است که فرد سبدگردان مدیریت آن را برعهده دارد. برای آنکه روند سبدگردانی به درستی صورت بگیرید یک موسسه حسابرسی به عنوان امین، بر سبد انتخاب شده و با دسترسی به نرم‌افزار سبدگردانی و گزارش‌ها، نظارت خواهد داشت. اگر سبدگردان در مفاد قرارداد خود با سرمایه‌گذارش خطایی داشته باشد، امین سبد، سازمان بورس را از این مورد با خبر کرده، و سازمان بورس نیز با سبدگردان برخورد خواهد کرد. در افتتاح حساب‌های بانکی مخصوص سبدگردانی نیز تائیدیه امین سبد نیاز است. 

سبدگردان حقیقی یا حقوقی؟ 

سبدگردان حقوقی فردی است که یک نهاد ناظر بر فعالیت او نظارت دارد و همانطور که ذکر شد اگر در مفاد قرارداد خود دچار خطا شود، سازمان بورس به مورد مذکور رسیدگی می‌کند. اما برخی از افراد نیز وجود دارند که مستقل از شرکت‌ها و سازمان بورس به سبدگردانی می‌پردازند. این افراد را می‌توان سبدگردان‌های حقیقی دانست که شاید تجربه کافی برای سبدگردانی نداشته باشند. بسیاری از اشخاص تنها با توجه به اخبار و شنیده‌ها، سرمایه خود را در اختیار این افراد قرار می‌دهند و با ضمانت‌های لفظی، به این افراد اعتماد می‌کنند. گزارش‌های سبدگردانی افراد حقیقی نیز کاملا با گزارش‌های سبدگردان‌ها متفاوت بوده که سبب می‌شود سرمایه‌گذار اطلاع چندانی راجب به پرتفوی خود نداشته باشد. در یک سال اخیر که بازار بورس تهران با نوسان زیادی همراه بوده است، بسیاری از افراد که بدون توجه به سوابق سبدگردان‌ها، سرمایه خود را به آن‌ها سپردند، ضررهای هنگفتی کردند. بنابراین همواره بهتر است افراد به سبدگردان‌های شخصی اعتماد نکرده و سرمایه خود را به نهادهای معتبر بسپارند.