عرضه اولیه چیست؟

نویسنده :تیم محتوا
انتشار :1400/03/25
زمان مطالعه :6 دقیقه
دسته‌بندی :بورس و سرمایه‌گذاری
عرضه اولیه چیست؟

آن‌ها که در بازار بورس سابقه بیشتری دارند به خوبی می‌دانند وقتی صحبت از عرضه اولیه می‌شود به این معناست که سهام یک شرکت برای نخستین بار در بورس عرضه می‌شود. البته عرضه شدن سهام یک شرکت برای نخستین بار در بازار سرمایه به این معنا نیست که شرکت تازه تاسیس است، بلکه ممکن است شرکت بسیار قدیمی هم باشد اما تا به حال در بازار سرمایه فعالیت نکرده باشد؛ هنوز هم شرکت‌های نام آشنایی وجود دارند که سهام شرکت خود را در بازار بورس عرضه نکرده‌اند. 

در این نوشتار در خصوص عرضه اولیه، چگونگی قیمت‌گذاری و خرید سهام اولین یک شرکت بیشتر خواهیم گفت.

عرضه اولیه سهام  (Initial Public Offering)

هنگامی که یک شرکت برای نخستین بار در بورس سهام خود را عرضه می‌کند، بر مبنای حجم سهام عرضه شده و رغبت سرمایه‌گذاران برای خرید، به هر فرد میزان مشخصی سهام می‌رسد. شرکت‌ها با هدف تامین نقدینگی برای اجرای طرح‌های توسعه‌ای، سرمایه‌گذاری‌ها و سایر برنامه‌ها اقدام به عرضه سهام خود در بورس می‌کنند. با عرضه سهام شرکت‌ها در بورس، اعتبار نام شرکت افزایش یافته و اقدامات آتی شرکت برای جذب سرمایه‌‎گذار را نیز تسهیل می‌بخشد. در صورت عملکرد خوب شرکت، فروش محصولات یا خدمات آن افزایش یافته و درآمد و سود آن نیز بالا خواهد رفت.

آیا سهام اولیه سودده است؟ 

با توجه به اینکه دیدگاه کلی بر این است که عرضه‌های اولیه سودده هستند بسیاری از افراد، خصوصا آن‌ها که تازه به بازار سرمایه وارد شده‌اند، خواستار خرید بی‌شرط و شروط این سهام هستند. این دیدگاه از تجربه خرید عرضه اولیه‌های گذشته ایجاد شده است. می‌توان گفت که حدود 90 درصد عرضه‌های اولیه، تاکنون با سود همراه بوده است. زیرا به طور معمول قیمت سهام در عرضه اولیه پایین است و با گذشت زمان قیمت آن افزایش خواهد کرد که سبب سودآوری برای سهامدارانش خواهد شد.

وقتی سهام اولیه شرکتی عرضه می‌شود بیشتر مواقع با استقبال سرمایه‌گذاران مواجه شده و همین امر سبب می‌شود تعداد خاص و معینی از سهام به هر متقاضی برسد. همین محدودیت در تعداد سهام قابل خریداری و همچنین محدودیت در تعداد سهامی که شرکت‌ها عرضه می‌کنند سبب می‌شود تقاضا برای خریدشان بیشتر بوده و بر مبنای یک قاعده ساده در دنیای اقتصاد، هرجا تقاضا بالا باشد قیمت هم می‌تواند بالاتر رود.

البته بعد از رشد آغازین قیمت سهام اولیه و سپس فروکش کردن تب خرید سهام‌داران، ممکن است قیمت این سهام دوباره کاهش یابد. البته با توجه به شرایط بازار و شرکت، امکان دارد رشد صعودی قیمت سهام دنباله‌دار باشد.

به طور معمول بعد از فروکش کردن اشتیاق روزهای اول، سهام اولیه نیز همچون سایر سهام از وضعیت متعادلی در خرید و فروش برخوردار شده و بر مبنای عرضه و تقاضای بازار معامله می‌شود.

سازوکار قیمت‌گذاری برای سهام اولیه شرکت‌ها

قیمت‌گذاری سهام شرکت‌ها برای عرضه اولیه دارای فرآیندی است. این قیمت‌گذاری براساس عملکرد شرکت و وضعیت بنیادی آن توسط یکی از شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری یا تامین‌سرمایه‌ها، انجام می‌شود که به آن ارزشگذاری می‌گویند و در صورت تایید سازمان بورس، ارزش محاسبه شده به عنوان قیمت سهم تعیین می‌گردد. پس از آن، براساس سازوکار بوک بیلدینگ قیمت سهام در عرضه اولیه در تابلوی معاملات درج می‌شود. در روش بوک بیلدینگ بازه قیمتی اعلام می‎‌شود و متقاضیان می‌توانند قیمت‌های مختلف را برای عرضه درخواست کنند. همچنین افراد تا حداکثر حجم اعلامی می‌توانند سفارش خرید خود را ارسال کنند. در روش بوک بیلدینگ بازه زمانی برای خرید عرضه اولیه مشخص می‌شود که افراد باید در آن بازه زمانی و تنها در یک سفارش از صفحه معاملاتی کارگزاری خود درخواست خرید را ثبت کنند.

چطور سهام عرضه اولیه را خریداری کنیم؟ 

اگر می‌خواهیم عرضه اولیه جدید بخریم باید منتظر باشیم تا ببینیم چه زمانی از سوی سایت سازمان بورس یا فرابورس اطلاعیه تعداد سهام قابل سفارش، تاریخ انجام عرضه و دامنه قیمت مجاز برای عرضه‌های اولیه اعلام می‌شود.

حداقل ۴۸ ساعت کاری قبل از انتشار عرضه‌های اولیه این اطلاعیه از سوی منابع معتبر اعلام شده و علاقه‌مندان می‌توانند نسبت به خرید سهام مذکور برنامه‌ریزی کنند. 

با توجه به اقبالی که برای خرید این سهام وجود دارد بهتر است حساب خود را از قبل شارژ کرده و در فرصت مذکور نسبت به ثبت سفارش خود اقدام کنیم. پس از اینکه فرصت سفارش سرمایه‌گذاران به پایان رسید تخصیص سهام به متقاضیان با توجه به تعداد متقاضیان و سقف تعداد سهام قابل عرضه، از سوی سازمان بورس آغاز می‌شود. بنابراین در بسیاری از اوقات به دلیل استقبال بالا از عرضه اولیه، حداکثر تعداد به خریداران نمی‌رسد اما تعداد تخصیص داده شده به هر نفر باهم برابر است.

برای نمونه تصویر زیر آگهی اطلاعیه عرضه اولیه سهام شرکت گروه مدیریت ارزش سرمایه صندوق بازنشستگی کشوری با نام نماد ومدیر است. همان طور که مشاهده می‌کنید زمان، تعداد، قیمت و سایر اطلاعات این عرضه در اطلاعیه آورده شده است.

نکات مهم در عرضه‌های اولیه 

به صرف اینکه سهام یک شرکت برای نخستین بار عرضه می‌شود، معیار کافی برای خرید سهام آن شرکت نیست بلکه باید به پنج عامل اساسی توجه داشت تا آن سهام را خریداری کرد. این عامل‌ها عبارت است از: 

جهت بازار؛ بررسی روند فعلی بازار بورس کمک می‌کند تا انتخاب مناسب‌تری داشته باشیم.

دورنمای شرکت؛ وضعیت فعلی و آینده شرکت عرضه‌ شده در بازار بورس و همچنین میزان بزرگی و کوچکی شرکت باید بررسی شود تا بتوان انتخاب عاقلانه‌تری داشت.

وضعیت صنعت؛ بررسی وضعیت صنعتی که شرکت مذکور در آن راستا فعالیت دارد و همچنین بررسی بازارهای جهانی، می‌تواند بیانگر آینده سهام شرکت باشد.

وضعیت شرکت‌های مشابه؛ گاهی پیش می‌آید که نمی‌توانیم وضعیت صنعت را به درستی ارزیابی کنیم؛ در چنین مواردی نگاهی به عملکرد شرکت‌های مشابه و یا هم‌رده می‌تواند اثرگذار باشد.

سابقه سهام‌دار عمده؛ اگر رفتار سهامداران عمده پس از اولین عرضه و در ایام معاملات سهم بررسی شود می‌تواند بیانگر اطلاعات ارزشمندی باشد.

در یک کلام باید مراقب باشیم باور عمومی سودده بودن سهام اولیه، مانع از ارزیابی‌های دقیق برای خرید نشود.

خرید سهم عرضه اولیه در سامانه معاملاتی کارگزاری بانک مسکن

برای خرید سهم عرضه اولیه همانند خرید سهام دیگر موجود در بازار بورس، لازم است کد بورسی داشته و وارد سامانه معاملاتی آنلاین کارگزاری خود شویم. سپس نام نمادی که عرضه اولیه براساس آن انجام می‌شود و در آگهی عرضه اولیه سازمان بورس آمده است را جستجو کنیم. با توجه به مطالبی که در بالا گفتیم و به دلیل استقبال زیاد، به طور معمول سقف قیمتی عرضه اولیه را در قسمت قیمت و تعداد سهامی که تمایل به خرید داریم تا حداکثر حجم اعلام شده را در قسمت تعداد وارد کنیم. پس از زدن دکمه خرید، سفارش عرضه اولیه ما ثبت می‌شود. با گذشت زمان لازم و بررسی تعداد نفراتی که در عرضه اولیه شرکت کردند، تعداد اختصاص یافته به هر شخص مشخص شده و نماد مورد نظر در پرتفوی معاملاتی درج می‌شود. افراد می‌توانند از روز کاری بعد از عرضه اولیه، به خرید و فروش سهام آن بپردازند. 

شما می‌توانید درخواست خرید عرضه‌های اولیه خود را از سامانه معاملاتی آنلاین کارگزاری بانک مسکن ثبت کنید. برای مثال به نحوه ثبت درخوسات عرضه اولیه ومدیر دقت کنید. پس از ورود به سامانه معاملاتی خود و شارژ حساب به میزان مبلغ عرضه اولیه، از بخش جستجوی نماد، نام نماد درج شده در آگهی عرضه اولیه را پیدا کرده و در قسمت تعداد و قیمت همانند شکل زیر، حجم و قیمت سهم را وارد می‌کنید.

پس از زدن دکمه خرید، نماد مورد نظر در بخش سفارشات باز، ثبت شده و در روز کاری بعد به پرتفوی شما اضافه خواهد شد.