بازار بورس انرژی چیست؟

نویسنده :تیم محتوا
انتشار :1400/03/18
زمان مطالعه :7 دقیقه
دسته‌بندی :بورس کالا و انرژی
بازار بورس انرژی چیست؟

بورس انرژی چهارمین بورس فعال در بازار سرمایه کشور است. این بازار به همراه بورس اوراق بهادار، بورس کالا و فرابورس چهارضلعی سرمایه‌گذاری در بازار سهام ایران را می‌سازند. 

انجام معاملات حامل‏‌های انرژی و اوراق بهادار مبتنی بر حامل‌‏های انرژی در بورس انرژی صورت گرفته و وزارتخانه‌‎های نفت، نیرو و وزارت‌خانه صنعت و معدن و همچنین شرکت‌های مرتبط با این وزارت‌خانه‌ها به عنوان بازیگران اصلی این بازار شناخته می‌شوند. 

بورس انرژی ایران به عنوان یک بورس کالایی، تشکلی خودانتظام دارد و شرایط سرمایه‌گذاری در آن کمی متفاوت‌تر از بورس‌های دیگر است.

در این نوشتار از جزئیات بورس انرژی و چرایی ایجاد، نحوه فعالیت و سازوکار خریدوفروش در آن خواهیم گفت.

بورس انرژی در آستانه 10 سالگی 

هفدهم تیرماه سال 91 بود که بورس انرژی با مجوز شورای عالی بورس و اوراق بهادار به عنوان چهارمین بورس رسمی کشور به صورت شرکت سهامی عام متولد شد و معاملات برق، قطران و زغال‎سنگ نخستین معاملات ثبت ‌شده برای این بازار بود. بورس انرژی ایران ماموریت اصلی خود را مرجعیت کشف قیمت حامل‌های انرژی در منطقه خاورمیانه دانسته و به صورت کلی هدف از تاسیس شرکت بورس انرژی را می‌توان دو موضوع زیر دانست:

  1. انجام معاملات حامل‌‏های انرژی و اوراق بهادار؛
  2. فراهم آوردن دسترسی منصفانه و آماده‌سازی بسترهای معاملاتی برای نهادهای متولی در بازارهای انرژی؛

در همین راستا باید وزارتخانه‎‌های نفت، نیرو و صنعت و معدن و تجارت و شرکت‎‌های ملی نفت ایران، ملی صنایع پتروشیمی، ملی پالایش و پخش فرآورده‎‌های نفتی ایران، مدیریت شبکه برق ایران، مدیریت منابع آب ایران و سازمان حفاظت محیط زیست را مهره‌های اصلی بورس انرژی ایران خواند.  

کلیه حامل‌‏های انرژی که امکان کشف عادلانه قیمت برای آن‌ها وجود داشته باشد و سابقه فعالیت قابل اتکاء عرضه‏‌کننده در بازار کالای مورد پذیرش داشته باشند، امکان معامله در بورس انرژی را دارند.

چرا بورس انرژی؟

یکی از بهترین و شفاف‌ترین مکانیزم‌های قیمت‎گذاری محصولات را می‌توان عرضه آن‌ها در بورس دانست و با توجه به اینکه ایران یکی از بزرگ‌ترین کشورهای تولیدکننده نفت و گاز در جهان بوده و ذخایر و منابع هیدروکربوری فراوانی دارد، نمی‌توان فرصت حضور در بورس انرژی را نادیده گرفت.

بورس انرژی با انجام داد و ستد در فضایی رقابتی، دستیابی به قیمت‎‌های تعادلی حامل‌‏های انرژی را امکان‌پذیر می‌کند که می‌تواند نقش مؤثری در رشد و پویایی اقتصاد کشور داشته باشد.

7 ویژگی بورس انرژی ایران عبارت است از: 

  1. عرضه محصولات در رینگ داخلی و بین‌‎الملل
  2.  داشتن سازوکار شفاف و منصفانه 
  3.  امکان تأمین مالی و پوشش ریسک 
  4. تأمین کالاهای مورد نیاز مصرف‎‌کنندگان
  5. کاهش هزینه‌‎های معاملاتی 
  6. کاهش ریسک‎‌های معاملاتی 
  7.  وجود قراردادهای استاندارد و چارچوب مقرراتی جامع 

انواع بازار در بورس انرژی ایران

بازار بورس انرژی ایران دارای 3 بازار فعال به نام بازار فیزیکی، بازا مشتقه و بازار فرعی است.

  1. بازار فیزیکی بورس انرژی: در بازار فیزیکی، کالاهای پذیرفته شده در بورس انرژی مورد معامله قرار می‌گیرند. 
  2. بازار مشتقه بورس انرژی: خرید و فروش اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بازار مشتقه بورس انرژی، امکان‌پذیر است. 
  3. بازار فرعی بورس انرژی: در بازار فرعی بورس انرژی، کالاهای تک‌محموله‌ای و خارج از گونه، معامله می‌شوند.
بازار فیزیکی بورس انرژی

بازار فیزیکی بورس انرژی در ایران شامل سه تابلو برق، نفت و گاز و تابلوی سایر حامل‌های انرژی می‌شود. در بازار فیزیکی همچون بازار فیزیکی بورس کالا معاملات در قالب قراردادهای نقدی، نسیه، سلف، کشف پریمیوم انجام می‎‌پذیرند که برای آشنایی با هر کدام از این قراردادها، شما را به خواندن مقاله بازار بورس کالا چیست؟ دعوت می‌کنیم. 

معاملات بازار فیزیکی با توجه به تعداد عرضه‌‏کنندگان، در یک نماد معاملاتی صورت گرفته و عرضه نیز به سه روش حراج حضوری، معاملات تمام الکترونیکی و عرضه یکجا انجام می‌‏گیرد. مشتریان حقیقی امکان خرید در بازار فیزیکی را نداشته و این بازار مختص مشتریان حقوقی است. 

بازار مشتقه بورس انرژی

معاملات در بازار مشتقه به صورت تمام الکترونیکی صورت می‌گیرد و این بازار شامل سه تابلوی قرارداد سلف موازی استاندارد، قراردادهای آتی و قراردادهای اختیار معامله می‌شود؛ نکته حائز اهمیت این است که تابلوهای بازار مشتقه دو رینگ داخلی و بین‌‏المللی را شامل می‌شود. در بازار مشتقه اشخاص حقیقی نیز با شرایط خاص، حق معامله را دارند.

انجام معاملات در بورس انرژی

خریداران و فروشندگان که مایل به معامله در بورس انرژی هستند موظف به دریافت کد انرژی از کارگزاری‌های معتبر هستند. علاقه‌مندان به منظور کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت کارگزاری بانک مسکن مراجعه کنند. به صورت کلی خرید و فروش در بورس انرژی شامل قواعد و چارچوب‌هایی است و این حوزه بیشتر مورد توجه صاحبان کسب وکار قرار می‌گیرد. برای بررسی کالا و محصولات مورد معامله نیز می‌توانید به سایت شرکت بورس انرژی مراجعه کنید. 

حضور در بورس انرژی ایران چه مزایایی دارد؟ 

با توجه به اینکه بورس انرژی زیرمجموعه بورس کالا محسوب می‌شود، کالاهایی که در بورس انرژی ایران به فروش می‌رسند از معافیت مالیاتی برخوردار می‌شوند. بر اساس ماده 6 قانون توسعه ابزارهای نوین مالی، 10 درصد از مالیات بر در‎آمد حاصل از فروش کالاهایی که در بورس‌های کالایی همچون بورس انرژی پذیرفته شده و به فروش می‌‎رسند، از بخشودگی مالیاتی برخوردارند.

همچنین خرید و فروش کالاهای پذیرفته شده در بورس‎ انرژی بر اساس ماده 17 قانون توسعه ابزار‎های مالیاتی جدید و بندهای قوانین بودجه سنواتی، معاف از تشریفات مزایده و مناقصه است.

تأمین کالا از طریق فرایندی شفاف برای متقاضیان، یکی دیگر از مزایای بازار بورس انرژی است. با فعالیت در این بازار، بسیاری از هزینه‌های معاملاتی برای مشتریان، در مقایسه با معاملات خارج از بورس و همچنین ریسک‌های معاملات نیز کاهش یافته است.

صاحبان کسب و کار و افراد حقوقی که برای ادامه فعالیت‌های صنعتی خود نیاز به حامل‌های انرژی مانند برق، نفت و گازوئیل دارند، می‌توانند در بازار بورس انرژی، محصولات خود را تأمین کنند. همچنین عرضه‌کنندگان حامل‌های انرژی نیز در این بازار کالای خود را با قیمت‌های منصفانه عرضه می‌کنند. با توجه به این که ایران سرشار از منابع طبیعی انرژی است، نقش این حامل‌ها و بازار بورس انرژی در اقتصاد، بسیار مهم و حیاتی است.